Bỏ qua đến nội dung

Tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng núi Cấm Tam Kỳ - Biểu tượng bất tử của tình mẫu tử và hòa bình

Được kiến tạo từ hơn ba ngàn tấn đá hoa cương tự nhiên trên diện tích mười lăm héc-ta rừng thông xanh mát, Tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng núi Cấm Tam Kỳ lấy nguyên mẫu từ Mẹ Nguyễn Thị Thứ quê hương Điện Bàn là công trình văn hóa cấp quốc gia tôn vinh sự hy sinh cao cả và khát vọng hòa bình của dân tộc Việt Nam.

NSSC Đà NẵngĐăng: Cập nhật lần cuối: 16 phút đọc

Không gian tưởng niệm uy nghiêm tại quần thể Tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng núi Cấm Tam Kỳ

Tọa lạc uy nghiêm giữa rừng thông xanh ngắt trên sườn đỉnh núi Cấm thuộc thành phố Tam Kỳ, Tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng núi Cấm Tam Kỳ là quần thể kiến trúc nghệ thuật tưởng niệm quy mô bậc nhất cả nước nhằm tri ân đức hy sinh vô bờ bến của những người mẹ đất Việt. Khắc họa chân dung nguyên mẫu Mẹ Nguyễn Thị Thứ quê xứ Quảng, công trình đã trở thành biểu tượng vĩnh hằng của tình mẫu tử thiêng liêng.

Hạng mục hồ sơ công trìnhThông tin lịch sử và kiến trúc chuẩn xác
Tên công trình di tíchQuần thể Tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng (Công trình văn hóa cấp Quốc gia)
Vị trí địa lý tọa lạcĐỉnh núi Cấm, thôn Phú Thạnh, xã Tam Phú, thành phố Tam Kỳ, vùng đất Quảng Nam - Đà Nẵng
Nguyên mẫu lịch sử điêu khắcBà mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Thứ (1904–2010, quê phường Điện Thắng Trung, thị xã Điện Bàn)
Tác giả phác thảo & Kiến trúcHọa sĩ - Nhà điêu khắc Đinh Gia Thắng và Kiến trúc sư Nguyễn Luận
Thời gian khởi công & Khánh thànhKhởi công ngày 27/07/2009; khánh thành giai đoạn chính ngày 24/03/2015 nhân kỷ niệm 40 năm giải phóng
Tổng diện tích & Quy mô khối tượngQuy hoạch rộng 15 ha; khối tượng chính cao 18,37 m, chiều rộng theo đường cong 84,7 m (đường kính 117 m)
Chất liệu chế tác điêu khắcGhép từ hơn 20.000 mét khối đá hoa cương (granite) tự nhiên có tổng khối lượng hơn 3.000 tấn
Không gian bảo tàng nội thấtBảo tàng Mẹ Việt Nam anh hùng rộng gần 400 m² nằm ngay bên trong lòng khối tượng đá rỗng

Bối cảnh xây dựng Tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng núi Cấm Tam Kỳ

Chủ trương kiến tạo Tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng núi Cấm Tam Kỳ xuất phát từ đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" ngàn đời của dân tộc Việt Nam, nhằm dựng nên một công trình nghệ thuật tầm vóc quốc gia để tri ân hơn một trăm hai mươi bảy ngàn Bà mẹ Việt Nam anh hùng trên khắp mọi miền đất nước đã hiến dâng những người chồng, người con yêu quý nhất cho độc lập, tự do và hòa bình của Tổ quốc.

Quyết sách xây dựng công trình văn hóa cấp quốc gia

Sau khi Pháp lệnh quy định danh hiệu vinh dự Nhà nước "Bà mẹ Việt Nam anh hùng" được Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua ngày 29 tháng 8 năm 1994 và Chủ tịch nước ký lệnh công bố ngày 10 tháng 9 năm 1994, vùng đất Quảng Nam - Đà Nẵng được ghi nhận là địa phương có số lượng Bà mẹ Việt Nam anh hùng nhiều nhất cả nước (với hơn mười lăm ngàn bà mẹ tại tỉnh Quảng Nam và hơn ba ngàn ba trăm bà mẹ tại thành phố Đà Nẵng).

Địa điểm được lựa chọn là sườn nam đỉnh núi Cấm thuộc xã Tam Phú, thành phố Tam Kỳ — một ngọn đồi thoai thoải nằm giữa vùng đồng bằng ven biển nối liền sông Bàn Thạch, sông Trường Giang, cách không xa khu thắng cảnh hồ Phú Ninh Quảng Nam, di tích chiến thắng Núi Thành ngày 26 tháng 5 năm 1965 và làng bích họa Tam Thanh Tam Kỳ.

Quá trình tuyển chọn phác thảo của Đinh Gia Thắng

Trải qua nhiều cuộc thi tuyển chọn phương án phác thảo tượng đài trên phạm vi toàn quốc từ năm 2003 đến năm 2007 với sự tham gia của hàng chục nhà điêu khắc và kiến trúc sư tên tuổi, Hội đồng Nghệ thuật cấp Quốc gia đã chính thức chọn mẫu phác thảo mang mã số ĐGT 05 của họa sĩ, nhà điêu khắc Đinh Gia Thắng (người con gắn bó sâu nặng với mảnh đất Đà Nẵng - Quảng Nam) phối hợp cùng kiến trúc sư Nguyễn Luận.

Ngày 27 tháng 7 năm 2009 (đúng dịp kỷ niệm 62 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ), lễ khởi công xây dựng quần thể tượng đài chính thức diễn ra trên diện tích quy hoạch mười lăm héc-ta.

Đài tưởng niệm uy nghiêm tri ân các bà mẹ và anh hùng liệt sĩ trên vùng đất Quảng Nam Đà Nẵng
Đài tưởng niệm uy nghiêm tri ân các bà mẹ và anh hùng liệt sĩ trên vùng đất Quảng Nam Đà Nẵng

Nguyên mẫu Mẹ Thứ tại Tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng núi Cấm Tam Kỳ

Linh hồn làm nên sức lay động sâu thẳm của Tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng núi Cấm Tam Kỳ chính là hình tượng nguyên mẫu lịch sử có thật: Bà mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Thứ (1904–2010) tại xóm Rừng, thôn Thanh Quýt, xã Điện Thắng Trung, thị xã Điện Bàn — người mẹ có chồng, chín người con trai, một con rể và hai cháu ngoại đều là liệt sĩ hy sinh vì độc lập dân tộc.

Cuộc đời tần tảo và đức hy sinh của Mẹ Thứ

Sinh ra trên mảnh đất Điện Bàn giàu truyền thống yêu nước gắn liền với dinh trấn Thanh Chiêm, dòng sông Thu Bồn xứ Quảng và quê hương các bậc chí sĩ Phan Châu Trinh, Trần Quý Cáp, Hoàng Diệu, Mẹ Nguyễn Thị Thứ đã trải qua hai cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc với nỗi đau thương mất mát không gì đo đếm nổi.

Lần lượt qua các năm tháng chiến tranh ác liệt, chín người con trai ruột của Mẹ (từ người con đầu Lê Tự Xuyến hy sinh năm 1948 tại chiến trường Điện Bàn cho đến những người con hy sinh vào đúng ngày 30 tháng 4 năm 1975), người con rể và hai người cháu ngoại đã lần lượt ngã xuống vì hòa bình, thống nhất Tổ quốc. Mỗi tấm bằng Tổ quốc ghi công gửi về là một lần trái tim người mẹ quặn thắt, nhưng Mẹ vẫn nén đau thương vào lòng, kiên trung bám đất giữ làng cho đến ngày đất nước trọn niềm vui và sống thọ một trăm linh sáu tuổi (Mẹ qua đời ngày 10 tháng 12 năm 2010 tại Đà Nẵng).

Sự khái quát hóa nghệ thuật từ nguyên mẫu đến biểu tượng

Khi bắt tay sáng tạo phác thảo tượng đài vào năm 2003, nhà điêu khắc Đinh Gia Thắng đã nhiều lần trực tiếp về thăm ngôi nhà của Mẹ Thứ tại Điện Thắng (Điện Bàn) khi Mẹ tròn một trăm tuổi để ký họa, chụp ảnh và lắng nghe từng câu chuyện đời của Mẹ. Từ gương mặt phúc hậu chất chứa những nếp nhăn thời gian, đôi mắt sâu thẳm giàu lòng nhân ái, chiếc khăn rằn truyền thống vấn gọn trên mái tóc bạc và nụ cười hiền từ của Mẹ Thứ, người nghệ sĩ đã chắt lọc, khái quát hóa thành dung mạo chung đại diện cho hàng vạn bà mẹ Việt Nam từ miền ngược đến miền xuôi, từ Bắc chí Nam.

Trên đỉnh khối đá núi Cấm, gương mặt Mẹ hiện lên vừa mang nét bình dị, gần gũi của người mẹ quê xứ Quảng, vừa mang vẻ đẹp vĩnh hằng của một vị Thánh Mẫu che chở cho non sông đất nước.

Hạng mục kiến trúc trong quần thểQuy mô kích thước & Chất liệuÝ nghĩa biểu tượng nghệ thuật & Lịch sử
Khối tượng chính Mẹ Việt Nam anh hùngCao 18,37 m, rộng theo cánh cung 84,7 m, ghép từ hơn 3.000 tấn đá graniteGương mặt Mẹ Thứ ở trung tâm, hai bên vươn dài như đôi cánh tay ôm ấp những người con và dáng hình đất nước
Hồ nước lớn phía trước tượng đàiDiện tích mặt nước khoảng 1.000 m² ôm sát chân khối tượng cánh cungTượng trưng cho suối nguồn tình mẫu tử vô tận chảy ra từ lòng Mẹ nuôi dưỡng sự sống và hòa bình
Quảng trường tiền môn & Tám trụ huyền thoại8 cột trụ đá sa thạch cao từ 9 m đến 11,2 m, đường kính hơn 1,2 mKhắc họa hình ảnh bà mẹ Bắc Bộ, Trung Bộ, Nam Bộ, Tây Nguyên, miền biển, mẹ Âu Cơ và truyền thống hiếu học
Phù điêu hai vách đá cánh cungChạm khắc 26 nhân vật lịch sử kết hợp hoa văn trống đồng Đông Sơn, sóng biểnTái hiện hình ảnh những người con từ lòng Mẹ ra đi bảo vệ Tổ quốc và hóa thân vào non sông
Không gian Bảo tàng trong lòng tượngDiện tích gần 400 m² gồm phòng trưng bày, bia đá ghi danh hơn 50.000 Bà mẹLưu giữ kỷ vật thiêng liêng của Mẹ Thứ và các Bà mẹ Việt Nam anh hùng trên khắp 34 tỉnh thành
Vườn đá tưởng niệm & Rừng thông30 khối đá tự nhiên khắc thơ văn tri ân giữa 15 ha đồi thông núi CấmTạo không gian sinh thái tĩnh lặng, thanh bình tôn vinh giá trị của cuộc sống hòa bình

Kiến trúc đá hoa cương Tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng núi Cấm Tam Kỳ

Về mặt kỹ thuật điêu khắc và xây dựng, Tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng núi Cấm Tam Kỳ là một kỳ tích của nghệ thuật điêu khắc đá quy mô đại cảnh tại Việt Nam thế kỷ XXI, kết hợp tài tình giữa kỹ thuật kết cấu bê tông cốt thép rỗng chịu lực với nghệ thuật chạm khắc đá hoa cương (granite) tự nhiên.

Khối tượng cánh cung dài hơn tám mươi tư mét

Nhìn từ quảng trường chính hướng lên đỉnh núi Cấm, toàn bộ khối tượng đài trải dài theo hình cánh cung mềm mại với chiều rộng theo đường cong lên tới tám mươi tư phẩy bảy mét (khoảng cách đường kính theo đường thẳng là một trăm mười bảy mét), đỉnh cao nhất ở chính giữa khuôn mặt Mẹ đạt mười tám phẩy ba mươi bảy mét và thấp dần về hai đầu cánh cung (chỗ thấp nhất cao gần sáu mét). Bố cục hình khối độc đáo này khiến công trình nhìn từ xa giống như một ngọn núi đá tự nhiên mọc lên giữa đồi thông, nơi chân dung Mẹ ở vị trí trung tâm, còn hai vách đá vươn rộng sang hai bên vừa là bờ vai, vừa là đôi cánh tay bao dung của Mẹ đang dang rộng ôm ấp những người con đất Việt vào lòng.

Trên hai vách đá uốn lượn hai bên khuôn mặt Mẹ, các nhà điêu khắc đã chạm nổi những mảng phù điêu lớn khắc họa hình ảnh hai mươi sáu nhân vật đại diện cho các thế hệ con cháu từ mọi miền đất nước đang sát cánh bên nhau bảo vệ quê hương, xen lẫn với họa tiết chim Lạc trên trống đồng Đông Sơn, những cánh buồm vươn khơi và những rặng dừa, lũy tre làng thanh bình. Ngay dưới chân khối tượng là hồ nước lớn rộng một ngàn mét vuông phẳng lặng như gương soi bóng Mẹ, với những mạch nước chảy tràn từ lòng vách đá xuống mặt hồ biểu trưng cho dòng sữa mẹ và suối nguồn yêu thương bất tận.

Kỹ nghệ chế tác đá của nghệ nhân xứ Quảng

Để tạo dựng nên bề mặt điêu khắc khổng lồ này, hơn hai mươi ngàn mét khối đá hoa cương tự nhiên màu xám hồng có độ bền vĩnh cửu đã được khai thác từ vùng núi đá tỉnh Bình Định, vận chuyển về Tam Kỳ và cắt gọt thành hàng ngàn khối đá lớn nhỏ có tổng trọng lượng lắp ghép hơn ba ngàn tấn. Đội ngũ nhà điêu khắc cùng các nghệ nhân tài hoa của làng đá mỹ nghệ Non Nước (Ngũ Hành Sơn, Đà Nẵng) và các làng nghề đá truyền thống đã làm việc liên tục suốt nhiều năm trên giàn giáo cao gần hai mươi mét để đục đẽo, tạo nhám, mài mịn từng đường nét ánh mắt, nếp khăn, nếp nhăn trên gương mặt Mẹ sao cho khi ánh nắng mặt trời chiếu xuống theo từng thời điểm trong ngày đều tạo nên hiệu ứng chiều sâu sáng tối vô cùng sống động.

Phù điêu điêu khắc tôn vinh hình tượng người mẹ Việt Nam giàu đức hy sinh và lòng nhân ái
Phù điêu điêu khắc tôn vinh hình tượng người mẹ Việt Nam giàu đức hy sinh và lòng nhân ái

Không gian tưởng niệm ở Tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng núi Cấm Tam Kỳ

Không chỉ gây choáng ngợp bởi khối tượng đá ngoại thất hùng vĩ, Tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng núi Cấm Tam Kỳ còn được thiết kế như một quần thể bảo tàng - công viên văn hóa tâm linh liên hoàn từ cổng tiền môn dẫn vào tận bên trong lòng tượng.

Quảng trường tiền môn và tám trụ huyền thoại

Bước qua cổng chào uy nghiêm, trục đường chính dẫn qua Quảng trường lớn được điểm xuyết bởi hàng Tám trụ huyền thoại bằng đá sa thạch dựng đối xứng hai bên (mỗi bên bốn trụ). Mỗi cột trụ có chiều cao từ chín mét đến mười một phẩy hai mét, đường kính hơn một mét hai, được chạm khắc phù điêu tinh xảo suốt từ chân lên đỉnh trụ. Hai trụ đầu tiên khắc họa truyền thuyết Mẹ Âu Cơ trăm trứng nở trăm con cùng những lời ru dân ca ngọt ngào và truyền thống hiếu học ngàn đời của vùng đất "Ngũ phụng tề phi" xứ Quảng.

Sáu trụ tiếp theo lần lượt tôn vinh hình ảnh tiêu biểu của các Bà mẹ Việt Nam anh hùng khắp sáu vùng văn hóa trên dải đất chữ S: người mẹ Bắc Bộ tần tảo với chiếc khăn mỏ quạ chở đò đưa bộ đội qua sông; người mẹ Trung Bộ kiên cường giữa nắng lửa cát trắng; người mẹ vùng biển Quảng Nam - Đà Nẵng chèo thuyền tiếp tế; người mẹ Tây Nguyên địu con giã gạo nuôi quân giữa đại ngàn; và người mẹ Nam Bộ với chiếc khăn rằn Nam Bộ anh dũng, thủy chung.

Bảo tàng ngầm rộng bốn trăm mét vuông trong lòng tượng

Một giải pháp kiến trúc vô cùng độc đáo của công trình là toàn bộ khối tượng đá dài hơn tám mươi tư mét được thiết kế rỗng bên trong để tạo thành không gian Bảo tàng Mẹ Việt Nam anh hùng có diện tích gần bốn trăm mét vuông. Bước qua cửa vào "trong lòng Mẹ", không gian nội thất mở ra trang nghiêm với khối đá hoa cương biểu tượng Ngọn lửa vĩnh cửu bất diệt đặt ở vị trí trung tâm, hai bên là hệ thống bia đá khắc tên tuổi, quê quán của hơn năm mươi ngàn Bà mẹ Việt Nam anh hùng trên khắp các tỉnh thành.

Tại các phòng trưng bày chuyên đề bên trong lòng tượng, hàng trăm hiện vật gốc vô giá gắn liền với cuộc đời của Mẹ Nguyễn Thị Thứ và các bà mẹ tiêu biểu khắp ba miền được lưu giữ cẩn trọng: chiếc nồi đồng có vết đạn bắn thủng của Mẹ Thứ dùng nấu cơm nuôi bộ đội, chiếc đèn dầu hỏa Mẹ dùng làm ám hiệu báo tin cho du kích tại Điện Thắng, khung cửi dệt vải, bộ đồ ăn trầu, chiếc áo bà ba sờn vai và những bức thư thời chiến thấm đẫm tình mẫu tử.

Biểu tượng hòa bình của Tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng núi Cấm Tam Kỳ

Vượt lên trên một công trình kiến trúc - mỹ thuật đơn thuần, Tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng núi Cấm Tam Kỳ mang trong mình thông điệp nhân văn sâu sắc về giá trị của hòa bình và đức hy sinh cao cả của người phụ nữ Việt Nam trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước.

Sự tiếp nối mạch nguồn văn hóa tri ân dân tộc

Trong tâm thức văn hóa của cư dân vùng đất Quảng Nam - Đà Nẵng, sự tôn kính dành cho những người mẹ anh hùng thời đại Hồ Chí Minh hòa quyện tự nhiên với truyền thống tín ngưỡng thờ Mẫu và lòng biết ơn các bậc tiền nhân có công với nước, từ tục thờ Mẫu trong lễ hội Bà Thu Bồn bên dòng sông mẹ cho đến các di tích lịch sử cách mạng như Căn cứ Khu ủy Khu V tại Nước Oa Bắc Trà My. Mỗi độ tháng ba và tháng bảy hằng năm, hàng vạn người dân, học sinh, sinh viên và các đoàn cựu chiến binh từ khắp mọi miền Tổ quốc lại hội tụ về núi Cấm để dâng hương, tưởng niệm trong không khí thành kính, thiêng liêng.

Thông điệp nhân ái và khát vọng hòa bình bền vững

Điểm đặc biệt nhất trong ngôn ngữ tạo hình của tượng đài là hoàn toàn không có sự hiện diện của vũ khí hay cảnh chiến tranh bạo lực; thay vào đó là gương mặt hiền từ của người mẹ hòa vào núi non, cây cỏ và mặt hồ phẳng lặng. Tác phẩm khẳng định chân lý lịch sử của dân tộc Việt Nam: những người mẹ Việt Nam tiễn chồng, tiễn con ra trận không phải vì muốn chiến tranh, mà vì khao khát cháy bỏng bảo vệ sự sống, giữ gìn nền hòa bình, độc lập để đất nước mãi mãi nở hoa độc lập, kết trái tự do.

Sừng sững giữa đất trời xứ Quảng đầy nắng và gió, Tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng núi Cấm Tam Kỳ mãi mãi là bản anh hùng ca bằng đá tạc vào vĩnh cửu hình bóng tần tảo, bao dung của những người mẹ Việt Nam. Trên hành trình số hóa và gìn giữ những di sản văn hóa - lịch sử thiêng liêng của quê hương, chuyên trang Đà Nẵng NSSC trân trọng giới thiệu hồ sơ bách khoa toàn diện về công trình văn hóa cấp quốc gia này, góp phần giáo dục truyền thống nhân nghĩa và lòng biết ơn sâu sắc cho các thế hệ mai sau.

Chia sẻ:
ĐC

NSSC Đà Nẵng

danang.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Đà Nẵng.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Lịch sử Đà Nẵng.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất