Lễ hội đèn lồng phố cổ Hội An - Đêm rằm lung linh bên dòng sông Hoài
NSSC Đà NẵngĐăng: Cập nhật lần cuối: 12 phút đọc

Giữa nhịp chảy trầm mặc của đô thị di sản bên hạ lưu sông Thu Bồn xứ Quảng, lễ hội đèn lồng phố cổ Hội An đã trở thành biểu tượng văn hóa nghệ thuật đặc sắc làm say lòng du khách bốn phương. Đều đặn vào mỗi đêm 14 âm lịch hằng tháng cùng các kỳ lễ Tết lớn trong năm, toàn bộ khu phố cổ Hội An lại khoác lên mình tấm áo ánh sáng lung linh từ hàng vạn chiếc đèn lồng khung tre bọc lụa, tái hiện sống động diện mạo thanh bình của thương cảng xưa.
Nguồn gốc hình thành lễ hội đèn lồng phố cổ Hội An
Sự ra đời và phát triển của lễ hội đèn lồng phố cổ Hội An bắt nguồn từ truyền thống văn hóa lâu đời của cư dân đô thị thương cảng cổ kết hợp cùng tầm nhìn bảo tồn di sản sống đương đại.
Dấu ấn giao thương và truyền thống treo đèn cổ xưa
Ngược dòng thời gian về các thế kỷ mười sáu đến mười tám trong lịch sử thương cảng quốc tế Hội An thời chúa Nguyễn, nơi đây từng là điểm hội tụ sầm uất của các thương thuyền đến từ Nhật Bản, Trung Hoa và phương Tây. Quá trình định cư và giao lưu văn hóa của các cộng đồng cư dân quanh khu vực Chùa Cầu Hội An cùng các hội quán cổ đã hình thành tập quán treo đèn lồng trước hiên nhà gỗ vào những dịp lễ tiết, rằm lớn và Tết Nguyên đán.
Trải qua hàng trăm năm tiếp biến văn hóa, người thợ thủ công bản địa đã kết hợp kỹ thuật chuốt tre dẻo dai của người Việt với chất liệu tơ lụa mềm mại của xứ Quảng để định hình nên nghề làm đèn lồng truyền thống Hội An.
Sáng kiến phục dựng đêm hội rằm từ năm 1998
Bước ngoặt đưa tập quán treo đèn dân gian trở thành lễ hội đèn lồng phố cổ Hội An có quy mô tổ chức bài bản bắt đầu từ mùa thu năm 1998. Xuất phát từ ý tưởng khôi phục trọn vẹn không gian sinh hoạt văn hóa cổ xưa của đô thị thương cảng trước khi có điện lưới công nghiệp, chính quyền và cộng đồng cư dân thành phố Hội An đã thống nhất tổ chức chương trình đêm hội rằm phố cổ định kỳ vào tối ngày 14 âm lịch mỗi tháng.
Bên cạnh đêm rằm hằng tháng, từ dịp Tết Mậu Dần 1998, thành phố Hội An còn tổ chức Lễ hội Đèn lồng quy mô lớn kéo dài từ đêm giao thừa Tết Nguyên đán đến hết kỳ lễ hội Nguyên tiêu Hội An rằm tháng Giêng. Sự kết hợp giữa định kỳ hằng tháng và cao điểm mùa xuân đã nâng tầm lễ hội đèn lồng phố cổ Hội An thành sản phẩm văn hóa di sản độc bản, sánh ngang sức hấp dẫn với các đêm hoàng cung tại Đại Nội Huế trong khuôn khổ Festival Huế.
| Chu kỳ tổ chức lễ hội | Thời gian và phạm vi không gian | Điểm nhấn văn hóa và nghệ thuật |
|---|---|---|
| Đêm hội rằm phố cổ định kỳ | Từ 18 giờ đến 22 giờ đêm 14 âm lịch hằng tháng tại khu phố cổ và đôi bờ dòng sông Hoài | Tắt toàn bộ đèn điện, thắp sáng đèn lồng khung tre bọc lụa và cấm xe cơ giới |
| Lễ hội Đèn lồng dịp Tết Nguyên đán | Kéo dài từ 28 tháng Chạp đến rằm tháng Giêng dọc các tuyến phố Trần Phú, Nguyễn Thái Học, Bạch Đằng | Hội thi chế tác đèn lồng nghệ thuật và trang hoàng đại cảnh ánh sáng đón xuân |
| Đêm hội Nguyên tiêu tháng Giêng | Đêm 14 đến 16 tháng Giêng âm lịch tại các hội quán cổ, đình Ông Voi và cầu An Hội | Rước lộc đầu xuân, thả hoa đăng trên sông Hoài và trình diễn dân ca |
| Đêm hội Trung thu truyền thống | Từ ngày 12 đến 15 tháng 8 âm lịch khắp các tuyến phố cổ và quảng trường sông Hoài | Rước đèn lồng thiên văn, múa thiên cẩu và trình diễn nhã nhạc cổ truyền |
Không gian trình diễn của lễ hội đèn lồng phố cổ Hội An
Vẻ đẹp quyến rũ của lễ hội đèn lồng phố cổ Hội An được tạo nên bởi sự hòa quyện tuyệt mỹ giữa kiến trúc nhà gỗ cổ kính, mặt nước sông êm đềm và nghệ thuật sắp đặt ánh sáng thủ công.
Khu phố cổ tắt đèn điện dưới ánh trăng rằm
Đúng vào khung giờ khai hội mỗi đêm 14 âm lịch hằng tháng, toàn bộ các tuyến phố trung tâm như Trần Phú, Nguyễn Thái Học, Bạch Đằng, Nguyễn Phúc Chu, Lê Lợi đồng loạt tắt hết hệ thống đèn điện chiếu sáng hiện đại và ngừng lưu thông các phương tiện cơ giới.
Sắc đỏ, sắc vàng, sắc tím, sắc xanh ngọc từ những dải đèn lồng phản chiếu lên những bức tường vôi vàng cổ kính và hàng cột gỗ trầm mặc do các nghệ nhân làng mộc Kim Bồng chạm khắc từ hàng trăm năm trước. Khu vực cầu An Hội bắc ngang qua dòng sông Hoài trở thành tâm điểm thị giác rực rỡ nhất trong đêm hội rằm phố cổ, nơi ánh sáng từ trên bờ giao hòa cùng hàng ngàn đóa đèn nước lấp lánh dưới lòng sông.
Tinh hoa chế tác đèn lồng khung tre bọc lụa
Nhân vật chính làm nên linh hồn cho lễ hội đèn lồng phố cổ Hội An chính là những chiếc đèn lồng khung tre bọc lụa được chế tác hoàn toàn bằng phương pháp thủ công tinh xảo.
Lớp áo bọc bên ngoài khung tre sử dụng chất liệu lụa tơ tằm hoặc vải gấm tơ dệt dày dặn, kế thừa tinh hoa dệt lụa lâu đời của làng lụa Mã Châu xứ Quảng. Khi ánh nến hoặc bóng đèn vàng ấm bên trong được thắp lên, lớp vải lụa căng mịn giúp tán xạ ánh sáng một cách mềm mại, ấm áp và không gây chói mắt.

Hoạt động nghệ thuật tại lễ hội đèn lồng phố cổ Hội An
Không chỉ là bữa tiệc thị giác của ánh sáng, lễ hội đèn lồng phố cổ Hội An còn là không gian bảo tồn sống động các loại hình diễn xướng âm nhạc và trò chơi dân gian truyền thống. Mỗi góc phố, bến sông đều ngân vang những giai điệu quê hương mộc mạc mà sâu lắng.
Nghi thức thả hoa đăng cầu bình an trên sông Hoài
Trải nghiệm giàu cảm xúc tâm linh nhất trong mỗi đêm diễn ra lễ hội đèn lồng phố cổ Hội An chính là hoạt động thả hoa đăng trên sông Hoài. Những chiếc đèn hoa đăng nhỏ nhắn được gấp thủ công từ giấy màu cứng theo hình hoa sen tám cánh, ở giữa đặt một ngọn nến sáp nhỏ ấm áp. Từ bến thuyền Bạch Đằng hoặc trên những chiếc thuyền gỗ chèo tay lướt nhẹ qua gầm cầu An Hội, người dân và du khách nhẹ nhàng đặt từng đóa hoa đăng xuống mặt nước dòng sông Hoài phẳng lặng.
Theo quan niệm văn hóa dân gian của cư dân phố hội, mỗi ngọn đèn hoa đăng trôi theo dòng nước mang theo lời nguyện ước về sức khỏe, sự bình an, tài lộc và hạnh phúc cho gia đình, người thân. Hàng ngàn đốm lửa nhỏ nối đuôi nhau bồng bềnh trên mặt sông tạo thành một dải ngân hà lung linh giữa lòng đô thị cổ, gợi lên cảm giác thư thái, tĩnh tại tương đồng với vẻ đẹp tâm linh nơi chùa Thiên Mụ hay quần thể danh thắng Ngũ Hành Sơn.
Trình diễn hô hát Bài Chòi và trò chơi dân gian
Dọc theo bờ sông Hoài và khu vực bùng binh An Hội trong đêm hội rằm phố cổ, không khí lễ hội luôn rộn ràng bởi tiếng trống chầu và giọng ca mộc mạc của hội hô hát Bài Chòi xứ Quảng. Dưới ánh sáng ấm áp của giàn đèn lồng tre, các anh Hiệu, chị Hiệu trong trang phục bà ba, áo dài truyền thống vừa rút thẻ bài tre vừa ứng tác những câu thai dí dỏm, giàu triết lý nhân sinh bằng làn điệu xuân nữ, xàng xê, hò quảng. Nghệ thuật hô hát Bài Chòi Trung Bộ đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, luôn thu hút hàng trăm khán giả vây quanh tán thưởng.
Trong khi đó, tại các ngôi nhà cổ và đình làng trên đường Trần Phú hay Nguyễn Thái Học, du khách lại được đắm mình trong không gian lắng đọng của những buổi hòa tấu nhã nhạc cổ truyền, ngâm thơ Đường luật, biểu diễn đàn bầu, đàn tranh và hát dân ca Quảng Nam. Trên các ngã tư phố cổ, những trò chơi dân gian truyền thống như đập nồi đất bịt mắt, đi cà kheo, cờ tướng, gấp lá dừa nghệ thuật cũng diễn ra sôi nổi, tái hiện bức tranh sinh hoạt cộng đồng thuần hậu của người Hội An xưa.
- Không gian phố không tiếng động cơ: Tắt đèn điện hiện đại và dành trọn các tuyến phố cổ cho người đi bộ thưởng ngoạn kiến trúc dưới ánh sáng đèn lồng.
- Nghi thức thả hoa đăng trên sông Hoài: Thả những đóa đèn giấy hình hoa sen thắp nến lung linh trên mặt nước để gửi gắm ước nguyện bình an, tốt lành.
- Sân khấu hô hát Bài Chòi dân gian: Trình diễn nghệ thuật hát diễn xướng truyền thống xứ Quảng kết hợp trò chơi rút thẻ bài tre truyền thống bên bờ sông.
- Hòa tấu nhã nhạc cổ truyền và dân ca: Biểu diễn nhạc cụ dân tộc, hát bội và ngâm thơ cổ tại các ngôi nhà cổ, hội quán trong suốt đêm 14 âm lịch hằng tháng.

Sức lan tỏa văn hóa của lễ hội đèn lồng phố cổ Hội An
Hơn một phần tư thế kỷ duy trì bền bỉ, lễ hội đèn lồng phố cổ Hội An đã vượt qua ranh giới một sự kiện văn hóa địa phương để trở thành biểu tượng nhận diện nổi bật của du lịch văn hóa Việt Nam trên trường quốc tế. Giá trị của lễ hội nằm ở sự gắn kết hài hòa giữa bảo tồn di sản vật thể và phi vật thể.
Sự cộng hưởng cùng các kỳ hội xuân truyền thống
Sức sống của lễ hội đèn lồng phố cổ Hội An càng thêm rực rỡ khi cộng hưởng cùng chuỗi lễ hội cổ truyền diễn ra quanh năm trên vùng đất di sản Quảng Đà. Vào dịp đầu xuân mới, hội thi đèn lồng nghệ thuật quy tụ hàng trăm tác phẩm sáng tạo của các nghệ nhân phố hội để trưng bày suốt từ Tết Nguyên đán sang kỳ rằm tháng Giêng. Không gian ánh sáng huyền diệu nơi phố cổ kết nối liền mạch với hành trình khám phá khu đền tháp cổ thánh địa Mỹ Sơn, tạo nên trục trải nghiệm văn hóa thế giới đặc sắc.
Trong những đêm trăng rằm dạo bước dưới giàn đèn lồng khung tre bọc lụa, hành trình cảm nhận văn hóa bản địa của du khách còn được làm đầy bởi phong vị ẩm thực truyền thống xứ Quảng. Hương thơm thanh tao của đĩa cao lầu Hội An hay vị đậm đà dân dã của tô mì Quảng thưởng thức dưới ánh đèn lồng vàng ấm bên hiên nhà cổ đã trở thành ký ức văn hóa khó quên đối với bạn bè năm châu.
Biểu tượng bảo tồn di sản sống của đô thị cổ
Thành công lớn nhất của lễ hội đèn lồng phố cổ Hội An chính là việc đưa cộng đồng cư dân bản địa trở thành chủ thể trung tâm sáng tạo và thụ hưởng di sản. Nhờ duy trì đều đặn đêm hội rằm phố cổ, nghề làm đèn lồng thủ công cùng các loại hình diễn xướng cổ truyền được truyền dạy vững chắc cho thế hệ trẻ, góp phần đưa Hội An gia nhập Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO trên lĩnh vực thủ công và nghệ thuật dân gian.
Trải qua bao biến đổi của nhịp sống hiện đại, ánh sáng dịu dàng từ những chiếc đèn lồng tre bọc lụa bên dòng sông Hoài vẫn vẹn nguyên sức quyến rũ thanh tao. Trên hành trình số hóa và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, chuyên trang Đà Nẵng NSSC trân trọng giới thiệu những giá trị lịch sử và nghệ thuật thủ công kết tinh trong từng đêm hội phố cổ, góp phần kết nối di sản bản địa với cộng đồng sáng tạo toàn cầu. Mỗi kỳ lễ hội đèn lồng phố cổ Hội An tỏa sáng dưới ánh trăng rằm đều khẳng định sức sống trường tồn của một đô thị di sản nhân văn, hiền hòa và giàu bản sắc văn hiến.
NSSC Đà Nẵng
danang.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Đà Nẵng.
Xem thêm các bài trong chuyên mục Lễ hội Đà Nẵng.
Bài liên quan
Lễ hội sâm Ngọc Linh - Không gian văn hóa đại ngàn Nam Trà My
Lễ hội sâm Ngọc Linh diễn ra đầu tháng 8 hằng năm tại Nam Trà My, Quảng Nam. Khám phá lễ rước Thần Sâm Kon Pin, cồng chiêng Xơ Đăng và di sản đại ngàn.
Lễ hội Cầu Ngư Đà Nẵng - Di sản tâm linh vạn chài ven vịnh biển
Lễ hội Cầu Ngư Đà Nẵng là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia của ngư dân ven vịnh biển. Khám phá lễ Nghinh Ông, hát Bả Trạo và tín ngưỡng thờ Cá Ông.
Chả bò Đà Nẵng - Tinh hoa đòn chả hồng đào quyện hương tiêu sọ lá chuối
Chả bò Đà Nẵng chinh phục thực khách nhờ sắc hồng đỏ tự nhiên từ thịt bò đùi tươi, vị cay nồng của tiêu sọ Tiên Phước và hương thơm dịu mát từ lá chuối.



