Bỏ qua đến nội dung

Cao lầu Hội An - Dấu ấn di sản ẩm thực trăm năm nơi thương cảng cổ

Ra đời từ thời kỳ hoàng kim của thương cảng quốc tế Faifo thế kỷ XVII, cao lầu Hội An là kiệt tác ẩm thực độc bản kết tinh giữa mạch nước giếng cổ Bá Lễ, tro củi tràm Cù Lao Chàm và nghệ thuật chế biến thịt xíu ngũ vị truyền thống.

NSSC Đà NẵngĐăng: Cập nhật lần cuối: 11 phút đọc

Tô cao lầu Hội An truyền thống với sợi mì vàng dai, thịt xíu thái lát, tép mỡ vuông chiên giòn và rau sống Trà Quế

Giữa những mái ngói âm dương phủ rêu phong và những dãy phố đèn lồng cổ kính bên bờ sông Hoài, cao lầu Hội An hiện diện như một chứng nhân sống động của thời kỳ giao thương hàng hải rực rỡ suốt bốn thế kỷ qua. Khác biệt hoàn toàn với mọi thức bún, phở hay mì sợi tại Việt Nam, món ăn danh tiếng này sở hữu sợi mì vàng ươm dai giòn sần sật, kết hợp cùng thịt xíu thơm lừng ngũ vị, tép mỡ vuông vức và rau đắng bản địa.

Khởi nguồn lịch sử của cao lầu Hội An nơi thương cảng cổ

Sự xuất hiện của món mì cổ truyền mang tên gọi đầy thi vị gắn liền mật thiết với thời kỳ hoàng kim của cảng thị quốc tế Faifo từ thế kỷ XVII đến thế kỷ XVIII.

Dấu ấn thương cảng quốc tế Faifo thế kỷ mười bảy

Ngược dòng thời gian về giai đoạn lịch sử thương cảng quốc tế Hội An thời chúa Nguyễn, đô thị cổ bên hạ lưu sông Thu Bồn từng là tâm điểm giao thương sầm uất bậc nhất Đông Nam Á, nơi những thương thuyền từ Nhật Bản, Trung Hoa và phương Tây tấp nập cập bến trao đổi tơ lụa, gốm sứ, hương liệu. Dọc theo các trục phố cổ quanh khu vực Chùa Cầu Hội An, nhiều khu phố người Hoa và phố người Nhật đã hình thành, kéo theo sự giao lưu sâu rộng về nghệ thuật chế biến ẩm thực.

Mặc dù có những nét tương đồng nhất định về hình thức với mì udon của Nhật Bản hay thịt xá xíu của người Hoa, các nhà nghiên cứu văn hóa đều khẳng định cao lầu Hội An không phải là bản sao của bất kỳ món ăn ngoại lai nào. Chính những nghệ nhân ẩm thực bản địa tại phố cổ Hội An đã sáng tạo nên quy trình chế biến sợi mì gạo ngâm nước tro củi tràm hoàn toàn độc lập, biến sự giao thoa văn hóa thành một di sản ẩm thực thuần Việt mang hồn cốt riêng của cư dân vùng cửa sông ven biển.

Ý nghĩa tên gọi cao lầu và không gian phố cổ

Tên gọi cao lầu Hội An bắt nguồn từ chữ Hán Việt mang nghĩa là lầu cao, gắn liền với tập quán thưởng thức ẩm thực đầy tao nhã của giới thương nhân, tao nhân mặc khách tại đô thị cổ xưa.

Ngồi trên lầu cao thưởng thức mỹ vị nhân gian trở thành một nét sinh hoạt văn hóa đặc trưng của cư dân thương cảng, để rồi theo năm tháng, cụm từ chỉ không gian ngồi ăn ấy đã chuyển hóa thành tên gọi chính thức của món mì trứ danh.

Nguyên liệu bản địa độc bản tạo nên sợi cao lầu Hội An

Điều làm nên sự huyền bí và vị thế độc tôn của món ăn phố Hội nằm ở chỗ rất khó có thể chế biến được một tô cao lầu chuẩn vị nếu rời xa mảnh đất cội nguồn.

Nước tro củi tràm đảo xa và nước giếng Bá Lễ

Bí quyết đầu tiên tạo nên sắc vàng tự nhiên cùng độ dai giòn sần sật của sợi cao lầu Hội An chính là nguồn nước tro củi tràm được lấy từ đảo Cù Lao Chàm nằm ngoài khơi biển Cửa Đại.

Sau khi ngâm nước tro, gạo bắt buộc phải được vo đãi và xay bột bằng nguồn nước giếng Bá Lễ – chiếc giếng cổ hình vuông có niên đại từ thời Chăm Pa nằm sâu trong con hẻm nhỏ đường Trần Hưng Đạo. Mạch nước giếng Bá Lễ chảy qua các tầng cát cổ, quanh năm ngọt lành, mát lạnh và hoàn toàn không nhiễm phèn.

Thịt xíu ngũ vị cùng tép mỡ và rau Trà Quế

Song hành cùng sợi mì hấp ba lửa kỳ công là phần thịt xíu ngũ vị được chế biến từ thịt đùi heo nạc nguyên khối tươi ngon.

Một thành phần thú vị khác thường được người dân địa phương gọi là tép mỡ chiên giòn hay bánh vuông cao lầu. Khi bày lên tô cùng giá đỗ trụng sơ và các loại rau đắng Trà Quế, cải non, húng lủi hái từ làng rau Trà Quế hữu cơ, tất cả tạo nên một chỉnh thể nguyên liệu hoàn mỹ.

  • Gạo tẻ tuyển chọn: Sử dụng giống gạo tẻ xứ Quảng vụ cũ có độ khô ráo vừa phải để hạt bột kết dính tốt khi nhồi cán.
  • Nước tro thảo mộc: Ngâm gạo trong nước tro củi tràm đốt từ vùng đảo sinh quyển giúp tạo sắc vàng tự nhiên và độ giòn dai.
  • Mạch nước giếng cổ: Xay bột và nhồi bột bằng nước giếng Bá Lễ ngọt mát, không phèn để giữ trọn độ dẻo mịn của sợi mì.
  • Thịt xíu và tép mỡ: Bày những lát thịt xíu ngũ vị thái mỏng mềm ngọt cùng những miếng tép mỡ chiên giòn vuông vức vàng ươm.
  • Thảo mộc hữu cơ: Kết hợp giá đỗ trụng ấm và rau đắng Trà Quế tươi non mang hương thơm thanh tao của vùng đất phù sa.
Cận cảnh sợi mì cao lầu Hội An vàng óng ánh quyện cùng miếng tép mỡ vuông chiên giòn và lá rau thơm bản địa
Cận cảnh sợi mì cao lầu Hội An vàng óng ánh quyện cùng miếng tép mỡ vuông chiên giòn và lá rau thơm bản địa

Cấu trúc cảm quan và bản sắc hương vị của cao lầu Hội An

Không thuộc nhóm món nước chan ngập canh cũng chẳng phải món mì xào khô, cao lầu sở hữu cấu trúc ẩm thực độc lập, đòi hỏi sự tỉ mỉ trong từng công đoạn trình bày. Mỗi tô mì được bưng ra là sự hòa quyện tinh tế giữa nghệ thuật tạo hình dân gian và chiều sâu vị giác đa tầng.

Độ dai giòn sần sật của sợi mì gạo hấp

Trải nghiệm đầu tiên khiến thực khách nhớ mãi khi thưởng thức cao lầu Hội An chính là cảm giác nhai sợi mì hấp ba lửa dày dặn, vuông thành sắc cạnh trong khoang miệng. Do khối bột gạo ngâm nước tro củi tràm và nhồi bằng nước giếng Bá Lễ được hấp chín kỹ rồi mới thái sợi, sợi mì có độ đàn hồi săn chắc, giòn sần sật nhưng lại mềm mại khi nuốt xuống, hoàn toàn không bị nhão dù để lâu trong tô.

Thay vì dùng nồi nước hầm xương dung tích lớn, người đầu bếp chỉ rưới lên tô mì vài muỗng nước sốt thịt xíu đậm đà được chắt ra từ chảo rim thịt cùng chút nước dùng cô đặc. Lớp sốt nâu óng ánh ấy thấm nhanh vào lớp giá đỗ trụng và các loại rau đắng Trà Quế xếp dưới đáy tô, vừa đủ làm ướt bóng từng sợi mì vàng ươm phía trên.

Sự hòa quyện giữa sốt thịt xíu và rau đắng

Khi trộn đều tô cao lầu Hội An, một bản hòa tấu hương vị sống động lập tức được đánh thức. Vị mặn ngọt sâu lắng, thơm nồng ngũ vị hương của những lát thịt xíu ngũ vị thái mỏng quyện chặt lấy độ béo giòn tan chảy của những miếng tép mỡ chiên giòn vuông vức. Ngay khi vị béo ngậy vừa chạm tới đỉnh điểm, vị the đắng thanh mát của rau đắng Trà Quế, vị giòn ngọt của giá đỗ và chút chua dịu của lát chanh tươi cùng tương ớt Hội An xào sả ớt liền cân bằng lại toàn bộ giác quan.

Đặc biệt, món ăn truyền thống này thường được bày trong những chiếc tô sứ hoặc bát gốm cổ mộc mạc có khả năng giữ nhiệt tốt, gợi nhớ đến truyền thống chế tác đồ gốm gia dụng lâu đời tại làng gốm Thanh Hà nằm ngay ven sông Thu Bồn cách phố cổ không xa.

Yếu tố cấu thànhNguyên liệu và bí quyết chế tácĐặc trưng hình thái và cảm nhận vị giác
Sợi mì cao lầuHạt gạo tẻ xứ Quảng ngâm nước tro củi tràm và nước giếng Bá LễSợi dày màu vàng ngà tự nhiên, kết cấu sợi mì hấp ba lửa dai giòn sần sật
Phần nhân thịtThịt đùi heo nạc ướp gia vị rim thành thịt xíu ngũ vị truyền thốngThái lát mỏng bản rộng, thớ thịt mềm ngọt, viền ngoài nâu óng thơm mùi ngũ vị
Thành phần giònNhững miếng bột gạo cán mỏng cắt vuông làm tép mỡ chiên giònVuông vức đều đặn, phồng giòn rụm, vị béo bùi hòa quyện cùng nước sốt
Nước chan dẫn vịPhần nước sốt thịt xíu sánh đặc rưới vừa đủ dưới đáy tôĐậm đà, dậy mùi thơm của nước tương cổ truyền, tỏi phi và gia vị thảo mộc
Rau ăn kèmGiá đỗ trụng sơ kết hợp tổ hợp rau đắng Trà Quế và húng lủiThanh mát, hơi nhẫn đắng dịu nhẹ ở hậu vị, giúp chống ngấy hiệu quả
Đũa mì cao lầu Hội An vàng dai nâng lên cùng muỗng nước sốt thịt xíu đậm đà, thịt xíu thái lát và tép mỡ vuông
Đũa mì cao lầu Hội An vàng dai nâng lên cùng muỗng nước sốt thịt xíu đậm đà, thịt xíu thái lát và tép mỡ vuông

Tập quán thưởng thức và giá trị di sản của cao lầu Hội An

Gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa tâm linh và sinh hoạt thường nhật của cư dân đô thị cổ, món ăn từ hạt gạo ngâm nước tro đã vượt qua giá trị ẩm thực đơn thuần để trở thành biểu tượng văn hóa tinh thần của vùng đất di sản. Từng sợi mì vàng óng lưu giữ trọn vẹn ký ức vàng son của một thương cảng quốc tế phồn hoa.

Nét tao nhã trong văn hóa ẩm thực phố cổ

Người dân phố Hội thưởng thức cao lầu Hội An với một phong thái thong dong, chậm rãi và trân trọng từng nguyên liệu tự nhiên. Theo tập quán cổ truyền, khi tô mì được bưng ra còn nóng ấm, người ăn thường vắt nhẹ lát chanh tươi, thêm một chút tương ớt chưng cay nồng đặc trưng của Hội An rồi đảo nhẹ từ dưới đáy tô lên để nước sốt thịt xíu thấm đều vào sợi mì hấp ba lửa và lớp rau đắng Trà Quế bên dưới, trong khi những miếng tép mỡ chiên giòn trên mặt vẫn giữ nguyên độ giòn rụm.

Trong những dịp lễ Tết truyền thống hay các kỳ lễ hội lớn của cư dân địa phương như lễ hội Nguyên tiêu Hội An rằm tháng giêng và những đêm rằm lung linh của lễ hội đèn lồng phố cổ Hội An, thưởng thức một tô cao lầu nóng hổi bên ánh đèn lồng phố cổ đã trở thành nghi thức văn hóa đầy chất thơ.

Bảo tồn bí quyết nghề truyền thống giữa thời hội nhập

Trải qua hơn bốn trăm năm thăng trầm lịch sử, các gia tộc làm nghề chế biến sợi cao lầu Hội An trong lòng phố cổ vẫn bền bỉ giữ lửa bếp lò từ ba giờ sáng mỗi ngày, kiên trì tuân thủ quy trình lấy nước giếng Bá Lễ và nước tro củi tràm đảo xa. Trên hành trình bảo tồn và lan tỏa các giá trị văn hóa bản địa xứ Quảng Đà, chuyên trang Đà Nẵng NSSC đóng vai trò kết nối, lưu trữ hệ thống tri thức bách khoa về ẩm thực, làng nghề và di tích lịch sử phục vụ cộng đồng.

  • Bản sắc lịch sử độc bản: Kết tinh từ lịch sử giao thương quốc tế tại thương cảng Faifo nhưng mang kỹ nghệ chế biến bản địa riêng biệt.
  • Sự gắn kết sinh thái vùng: Kết nối mạch nước giếng Bá Lễ trong phố cổ, nước tro củi tràm ngoài đảo xa và vùng rau đắng Trà Quế ven sông.
  • Kỹ nghệ thủ công khắt khe: Đòi hỏi quy trình nhồi bột, cán thỏi và tạo tác sợi mì hấp ba lửa công phu của các nghệ nhân lâu năm.
  • Giá trị văn hóa đương đại: Trở thành biểu tượng ẩm thực định danh đô thị di sản và niềm tự hào của văn hóa ẩm thực miền Trung.

Mang trong mình sắc vàng của nắng miền Trung, vị ngọt lành của mạch nước cổ ngàn năm và hơi thở mặn mòi của rừng tràm biển đảo, cao lầu Hội An thực sự là một kiệt tác ẩm thực dân gian vượt thời gian. Mỗi tô mì nơi phố cổ không chỉ làm say lòng người thưởng thức bởi hương vị thịt xíu ngũ vị và tép mỡ chiên giòn quyến rũ, mà còn mở ra cánh cửa tâm hồn đưa ta chạm vào chiều sâu lịch sử văn hiến của vùng đất Quảng Nam – Đà Nẵng.

Chia sẻ:
ĐC

NSSC Đà Nẵng

danang.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Đà Nẵng.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Ẩm thực Đà Nẵng.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất