Lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn - Di sản tâm linh bên sông Cổ Cò
NSSC Đà NẵngĐăng: Cập nhật lần cuối: 12 phút đọc

Khởi nguồn từ mạch ngầm tín ngưỡng Phật giáo hòa quyện cùng truyền thống văn hóa bản địa xứ Quảng, lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn đã vươn lên thành sự kiện văn hóa tâm linh quy mô lớn bậc nhất tại khu vực miền Trung. Không gian hành lễ trải dài dưới chân ngọn Kim Sơn thuộc quần thể danh thắng Ngũ Hành Sơn, nơi tiếng chuông chùa Quán Thế Âm ngân vang bên dòng sông Cổ Cò hiền hòa, kết nối hàng vạn tăng ni, phật tử và đồng bào hướng về những giá trị hướng thiện.
Cội nguồn lịch sử của lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn
Hành trình hình thành của lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn gắn liền mật thiết với lịch sử khai mở danh lam cổ tự nơi vùng núi đá cẩm thạch ven biển Đà Nẵng.
Dấu mốc khai sơn lập tự bên vách đá cổ
Ngược dòng lịch sử về năm 1957, cố Hòa thượng Thích Pháp Nhãn trong quá trình ẩn tu tại ngọn Kim Sơn đã phát hiện một hang động thạch nhũ tự nhiên ẩn sâu trong lòng núi đá vôi. Bên trong động đá hiện hữu khối thạch nhũ thiên tạo mang hình dáng tượng Đức Phật Bà Quán Thế Âm tay cầm bình cam lộ thanh tịnh bên lớp đá cẩm thạch lấp lánh. Từ cơ duyên này, ngôi chùa Quán Thế Âm được kiến lập ngay dưới triền núi phía tây, mở ra chốn tổ tu học kết nối mạch nguồn Phật giáo từ chốn cố đô với ngôi chùa Thiên Mụ danh tiếng xuôi về phương Nam.
Cột mốc đánh dấu sự ra đời chính thức của lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn diễn ra vào năm 1960, khi nhà chùa tổ chức lễ khánh thành bảo tượng Quán Thế Âm lộ thiên bên sườn núi và hang động Kim Sơn đúng dịp ngày 19 tháng 2 âm lịch.
Hành trình vươn tầm di sản văn hóa quốc gia
Kể từ kỳ phục dựng năm 1991, quy mô của lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn không ngừng được nâng cao với sự chung tay của Giáo hội Phật giáo Việt Nam cùng chính quyền và nhân dân Đà Nẵng. Năm 2000, Tổng cục Du lịch Việt Nam đã xếp hạng sự kiện này vào danh mục mười lăm lễ hội lớn cấp quốc gia, khẳng định vị thế điểm hẹn tâm linh tiêu biểu trên trục di sản miền Trung kết nối từ Đại Nội Huế qua Đà Nẵng đến phố cổ Hội An và thánh địa Mỹ Sơn.
Đỉnh cao ghi nhận giá trị trường tồn của di sản được xác lập vào đầu năm 2021, khi Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành quyết định ghi danh lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
| Giai đoạn lịch sử | Sự kiện và dấu mốc tiêu biểu | Ý nghĩa đối với di sản văn hóa |
|---|---|---|
| Năm 1957 | Hòa thượng Thích Pháp Nhãn phát hiện động thạch nhũ Phật Bà và lập chùa Quán Thế Âm tại ngọn Kim Sơn | Đặt nền móng kiến trúc và không gian tâm linh cho lễ hội |
| Năm 1960 | Tổ chức lễ khánh thành tượng Quán Thế Âm và mở hội lần đầu vào ngày 19 tháng 2 âm lịch | Khởi phát truyền thống lễ vía Đức Bồ Tát Quán Thế Âm tại Ngũ Hành Sơn |
| Năm 1991 | Phục dựng toàn diện phần lễ Phật giáo kết hợp phần hội văn hóa dân gian truyền thống | Đưa lễ hội trở lại đời sống tinh thần rộng rãi của nhân dân xứ Quảng |
| Năm 2000 | Được công nhận nằm trong nhóm 15 lễ hội văn hóa du lịch quy mô lớn cấp quốc gia | Khẳng định sức lan tỏa liên vùng trên trục di sản miền Trung |
| Năm 2021 | Ghi danh lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia | Xác lập giá trị lịch sử, văn hóa và khoa học cần bảo tồn bền vững |
Không gian tổ chức lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn
Sức hấp dẫn độc bản của lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn được kiến tạo bởi sự giao hòa kỳ diệu giữa cảnh quan thiên nhiên sơn thủy hữu tình và quần thể kiến trúc tôn giáo cổ kính.
Ngọn Kim Sơn uy nghiêm và bến nước sông xưa
Tâm điểm không gian của toàn bộ kỳ hội tọa lạc tại chùa Quán Thế Âm nằm nép mình dưới vách đá dựng đứng của ngọn Kim Sơn, một trong năm ngọn núi đá cẩm thạch thuộc phường Hòa Hải, quận Ngũ Hành Sơn. Địa thế Kim Sơn mang hình dáng quả chuông úp ngược soi bóng xuống dòng sông Cổ Cò, tuyến thủy đạo lịch sử từng nối liền cửa biển Đà Nẵng với thương cảng cổ nơi hạ lưu sông Thu Bồn xứ Quảng.
Trong khuôn viên tổ đình, hệ thống công trình gồm Chánh điện, Bảo tàng Văn hóa Phật giáo đầu tiên tại Việt Nam, Tháp Từ Bi, Tháp Vạn Phật và sân lễ đài trước hang động Kim Sơn tạo thành trục hành hương liên hoàn.
Chu kỳ ba ngày hội xuân tháng hai âm lịch
Theo lệ cổ truyền được duy trì nghiêm cẩn, lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn diễn ra định kỳ trong ba ngày, từ ngày 17 đến hết ngày 19 tháng 2 âm lịch hằng năm.
Suốt ba ngày đêm diễn ra sự kiện, không gian quanh ngọn Kim Sơn ngân vang tiếng chuông trống Bát Nhã, tiếng tụng kinh cầu an và âm thanh rộn rã của các làn điệu dân ca khu Năm.

Nghi thức tâm linh tại lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn
Phần lễ trong lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn là sự kết tinh trang nghiêm giữa khoa nghi Phật giáo Đại thừa và các nghi thức tế lễ cổ truyền của dân tộc Việt Nam. Mỗi nghi thức đều hàm chứa thông điệp nhân văn sâu sắc, hướng con người tới lòng từ bi và ước vọng thái bình.
Nghi lễ rước Ánh sáng và đại lễ vía chính hội
Mở màn cho chuỗi cao trào tâm linh vào tối ngày 18 tháng 2 âm lịch là lễ rước Ánh sáng, một nghi thức mang tính biểu tượng độc đáo dưới chân núi đá. Hàng trăm chư tôn đức tăng ni cùng các đoàn phật tử tay nâng cao những ngọn đuốc sáng và hoa đăng lung linh diễu hành từ khuôn viên chùa Quán Thế Âm dọc theo đường Sư Vạn Hạnh tiến ra bến sông. Ngọn lửa thiêng trong lễ rước Ánh sáng tượng trưng cho trí tuệ Bát Nhã soi đường, gợi nhắc vẻ đẹp huyền diệu của những đêm hội hoa đăng tại Chùa Cầu Hội An hay các kỳ Festival Huế nơi kinh kỳ.
Sáng sớm ngày 19 tháng 2 âm lịch, tâm điểm thiêng liêng nhất của toàn kỳ hội là đại lễ vía Đức Bồ Tát Quán Thế Âm được cử hành trọng thể tại lễ đài chính trước bảo tượng Phật Bà. Trong tiếng chuông trống Bát Nhã trầm hùng vang vọng vách núi, đoàn rước tôn tượng và cờ Phật giáo ngũ sắc tiến bước chậm rãi trên thảm đỏ giữa hàng vạn đồng bào chắp tay thành kính.
Lễ Tế Xuân và nghi thức hóa trang Bồ Tát
Song hành cùng nghi lễ Phật giáo, lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn còn bảo lưu nguyên vẹn lễ Tế Xuân cầu quốc thái dân an diễn ra vào đêm 18 âm lịch theo nghi thức cổ truyền dân tộc. Tại đàn tế trang nghiêm, các bậc bô lão trong trang phục áo dài khăn đóng truyền thống thành kính thực hiện các tuần hiến hương, hiến rượu, đọc văn chúc tụng công đức tiền nhân mở cõi. Nghi thức lễ Tế Xuân cầu quốc thái dân an thể hiện rõ nét đạo lý uống nước nhớ nguồn và sự gắn kết bền chặt giữa đạo pháp với dân tộc.
Một nét đẹp văn hóa đặc trưng khác trong sáng chính hội là tục hóa trang Đức Bồ Tát Quán Thế Âm và thiện tài đồng tử. Những thiếu nữ có phẩm hạnh hiền thảo thuộc các gia đình phật tử địa phương được tuyển chọn kỹ lưỡng, thực hành ăn chay giữ giới thanh tịnh nhiều ngày trước khi khoác lên mình trang phục Bồ Tát trắng thanh khiết bước lên kiệu rước.
- Lễ Khai kinh Thượng phướn: Cử hành vào sáng ngày 17 tháng 2 âm lịch nhằm tuyên sớ cầu an, kéo đại kỳ Phật giáo và mở đầu các thời khóa tụng niệm.
- Lễ rước Ánh sáng và hoa đăng: Diễn ra vào tối 18 tháng 2 âm lịch với đoàn rước đuốc trí tuệ và thả đèn cầu nguyện bình an trên mặt nước dòng sông Cổ Cò.
- Lễ Tế Xuân cầu quốc thái dân an: Thực hiện theo nghi thức tế lễ cổ truyền của các bậc cao niên bản địa nhằm tri ân tiền hiền và cầu mong mùa màng bội thu.
- Đại lễ vía Đức Bồ Tát Quán Thế Âm: Nghi thức trọng tâm vào sáng ngày 19 tháng 2 âm lịch với lễ rước tôn tượng, dâng hoa cúng dường và thả bóng bay cầu hòa bình.
Sinh hoạt dân gian trong lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn
Nếu phần lễ mang đậm sắc thái trang nghiêm của thiền môn thì phần hội trong lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn lại bừng lên sức sống phóng khoáng của cư dân vùng biển và sông nước xứ Quảng. Nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật và thể thao dân gian đan xen tạo nên không gian giao lưu cộng đồng đầy bản sắc.
Sôi nổi hội đua thuyền và trình diễn điêu khắc
Hoạt động thu hút sự cổ vũ nồng nhiệt nhất của người dân đôi bờ sông nước chính là hội đua thuyền truyền thống diễn ra trên dòng sông Cổ Cò ngay trước khuôn viên chùa. Các đội thuyền nam và nữ đại diện cho các địa phương quy tụ về tranh tài quyết liệt qua nhiều vòng đua. Trong khuôn khổ hội đua thuyền truyền thống, ban tổ chức còn tái hiện nghi thức rước tôn tượng công chúa Huyền Trân bằng đường thủy trên sông Cổ Cò, gợi nhắc công lao mở mang bờ cõi phương Nam trong lịch sử dân tộc.
Bên cạnh nhịp chèo dậy sóng trên sông, không gian lễ hội trên bờ còn tôn vinh tinh hoa nghề thủ công bản địa với hội thi điêu khắc đá của các nghệ nhân làng đá mỹ nghệ Non Nước. Ngay dưới bóng mát ven núi Kim Sơn, tiếng đục chạm vang lên đều đặn khi người thợ tài hoa thổi hồn vào khối đá cẩm thạch tạo nên các bức tượng nghệ thuật sống động.

Nhịp cầu cố kết cộng đồng và lan tỏa di sản
Một nét văn hóa nhân văn làm nên dấu ấn riêng cho lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn là truyền thống thiết đãi ẩm thực chay thanh đạm phục vụ đồng bào hành hương thập phương. Nếu trong đời sống thường nhật, vùng đất Quảng Đà níu chân du khách bởi hương vị đậm đà của tô mì Quảng hay đĩa cao lầu Hội An trứ danh, thì trong ba ngày hội xuân tháng hai, hàng chục gian bếp chay thiện nguyện quanh chùa lại đỏ lửa chế biến những món chay tinh khiết từ rau củ quê nhà.
Kỳ hội hằng năm còn đón tiếp các đoàn chư tăng và nghệ thuật Phật giáo từ nhiều quốc gia châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, Ấn Độ đến giao lưu văn hóa và tọa đàm học thuật. Sự hiện diện của các hoạt động chạy bộ vì hòa bình và trưng bày sinh vật cảnh đã làm phong phú thêm diện mạo của một di sản sống động giữa lòng đô thị biển hiện đại.
Trải qua dòng chảy thời gian, những giá trị lịch sử và nhân văn kết tinh nơi chân núi Kim Sơn vẫn luôn được cộng đồng trân trọng gìn giữ như báu vật tinh thần của quê hương. Trên hành trình số hóa và lan tỏa dữ liệu di sản văn hóa bản địa, chuyên trang Đà Nẵng NSSC ghi nhận vị thế biểu tượng của sự kiện văn hóa này trong việc bồi đắp bản sắc đô thị và thúc đẩy giao lưu văn hóa quốc tế bền vững. Mỗi mùa lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn khép lại đều để lại dư âm sâu lắng về lòng hướng thiện, khát vọng hòa bình và niềm tự hào về truyền thống văn hiến ngàn năm của dải đất miền Trung.
NSSC Đà Nẵng
danang.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Đà Nẵng.
Xem thêm các bài trong chuyên mục Lễ hội Đà Nẵng.
Bài liên quan
Lễ hội sâm Ngọc Linh - Không gian văn hóa đại ngàn Nam Trà My
Lễ hội sâm Ngọc Linh diễn ra đầu tháng 8 hằng năm tại Nam Trà My, Quảng Nam. Khám phá lễ rước Thần Sâm Kon Pin, cồng chiêng Xơ Đăng và di sản đại ngàn.
Lễ hội Cầu Ngư Đà Nẵng - Di sản tâm linh vạn chài ven vịnh biển
Lễ hội Cầu Ngư Đà Nẵng là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia của ngư dân ven vịnh biển. Khám phá lễ Nghinh Ông, hát Bả Trạo và tín ngưỡng thờ Cá Ông.
Lễ hội đèn lồng phố cổ Hội An - Đêm rằm lung linh bên dòng sông Hoài
Lễ hội đèn lồng phố cổ Hội An diễn ra vào mỗi đêm 14 âm lịch và dịp Tết cổ truyền, thắp sáng đôi bờ sông Hoài bằng hàng vạn chiếc đèn lồng lụa thủ công.



